Ik had vandaag een gedachte. De meeste mensen die ik ken zijn opgevoed door ouders die jong waren in de jaren 60/70. Die ouders luisterden vaak naar muziek van die tijd en zijn daar naar blijven luisteren. Soms is dat omdat dat de enige platen waren die ze hadden, maar meestal blijven mensen wel naar dezelfde muziek luisteren. Veel van mijn vrienden zijn dus opgegroeid met jaren 60 en jaren 70 rockachtige muziek. De meesten luisteren daarom zelf ook nog wel eens naar dat soort muziek en vrijwel allemaal kunnen ze die muziek wel waarderen. Er is echter ook heel veel nieuwe muziek gekomen. Onze generatie luistert naar de muziek van nu. Jaren 60 en jaren 70 muziek is jeugdsentiment voor ons.
Op een soortgelijke manier zal de oude jazzachtige muziek van de jaren 30 en 40 voor hen jeugdsentiment zijn. Hun standaardmuziek van onze ouders is echter rock. Voor onze grootouders zal jazz de standaard zijn en klassieke muziek het jeugdsentiment. Zal het naar de toekomst toe ook zo gaan? Electro, hip-hop en indie pop is voor de jongeren in 2040 jeugdsentiment, terwijl rockmuziek stokoud wordt ervaren (jazz hoort in het museum en klassiek is vergeten).
Nu zijn er ook mensen die aan dit schema ontsnappen. Sommige mensen uit onze generatie hebben zich een beetje afgekeerd van de muziek van nu en luisteren naar rockmuziek uit dezelfde periode als hun ouders. Je zou denken dat ze daarmee een beetje op hun ouders lijken, maar niets is minder waar. Ze lijken een beetje op van die ouders die van jazzmuziek houden en aan wie de hele rock & rollrevolutie voorbij is gegaan.
Het is maar een gedachte.
zaterdag 6 februari 2010
woensdag 3 februari 2010
Zeker over seks
Sinds kort hangen er op veel stations weer nieuwe billboards voor een nieuwe hulpsite over seks. Ten opzichte van de laatste hype is de slogan in ieder geval een hele vooruitgang. Die site heette namelijk 'Hoe het moet' en die maakte van seks dus echt een soort verplichting, die volgens nauwgezette regels moest worden uitgevoerd, want anders liep je kans op slechte seks. En slechte seks, zo was de boodschap, was het ergste wat je kan overkomen.
De nieuwste site heeft dus als slogan 'Zeker over seks' en dat klinkt in ieder geval al een stuk sympathieker. Seks wordt neergezet als een verschijnsel waar veel mensen zich onzeker over voelen. Ik denk dat dat terecht is. De nieuwe site (sense.info) wil die onzekerheden wegnemen door vooral heel veel informatie te verstrekken, over liefde en relaties, over het jongenslichaam, over het meisjeslichaam en over allerlei andere seksgerelateerde onderwerpen. De site gaat uit van de veronderstelling dat door objectieve kennis onzekerheden worden weggenomen en jongeren beter kunnen genieten van seks. Zulk genieten van seks wordt impliciet als doel van seks neergezet.
Nu kun je over sommige onderwerpen veel objectiever zijn dan anderen. Over anatomie zijn veel betrouwbaardere algemene uitspraken te doen dan over het innerlijke gevoelsleven wat met seks geassocieerd wordt. Zoals dat politiek correct hoort, worden alle belangrijke keuzes bij de bezoeker van de site zelf neergelegd. Seks wordt een kwestie van verantwoordelijkheid nemen, iets wat volledig bij het individu ligt.
In onze samenleving verwachten wij heel veel van onze burgers. Daarnaast hebben wij seks heel belangrijk gemaakt voor de individuele identiteit. Vooral jonge burgers weten vaak niet goed hoe ze om moeten gaan met die verantwoordelijkheid en kampen met een gebrek aan zelfvertrouwen, dat zich zeker ook manifesteert in een domein wat zo belangrijk als seksualiteit wordt gemaakt. Dit wordt versterkt door een gebrek aan ervaring. In zulke omstandigheden klampen zulke jongeren zich vaak vast aan collectieve beelden van seksualiteit. Er is een enorme hunkering naar objectieve kennis over seks, navolgbare regels die een recept zijn voor een succesvol seksleven. De scheiding tussen objectieve kennis en subjectieve levensstijl is niet altijd te trekken.
Maar toch. We zitten nu eenmaal in deze situatie en dat vind ik niet verkeerd. Het levert ook mooie dingen op: creatieve zelfbewuste en tolerante medemensen. In zulke omstandigheden hebben we het toch maar te doen met het onderscheid tussen objectieve en subjectieve wijsheden. Laten we het er dus zo goed en zo kwaad als het gaat maar mee om proberen te gaan. Dat betekent echter wel dat de callcentermedewerkers van sense,info nog flink zullen moeten schipperen. De bellers willen waarschijnlijk horen wat normaal is, terwijl er heel vaak helemaal geen 'normaal' is. En zo leren de jongeren leven met onbevredigende antwoorden en dat ze het zelf maar moeten uitvogelen. Seks is eigenlijk niet veel anders dan al het andere.
De nieuwste site heeft dus als slogan 'Zeker over seks' en dat klinkt in ieder geval al een stuk sympathieker. Seks wordt neergezet als een verschijnsel waar veel mensen zich onzeker over voelen. Ik denk dat dat terecht is. De nieuwe site (sense.info) wil die onzekerheden wegnemen door vooral heel veel informatie te verstrekken, over liefde en relaties, over het jongenslichaam, over het meisjeslichaam en over allerlei andere seksgerelateerde onderwerpen. De site gaat uit van de veronderstelling dat door objectieve kennis onzekerheden worden weggenomen en jongeren beter kunnen genieten van seks. Zulk genieten van seks wordt impliciet als doel van seks neergezet.
Nu kun je over sommige onderwerpen veel objectiever zijn dan anderen. Over anatomie zijn veel betrouwbaardere algemene uitspraken te doen dan over het innerlijke gevoelsleven wat met seks geassocieerd wordt. Zoals dat politiek correct hoort, worden alle belangrijke keuzes bij de bezoeker van de site zelf neergelegd. Seks wordt een kwestie van verantwoordelijkheid nemen, iets wat volledig bij het individu ligt.
In onze samenleving verwachten wij heel veel van onze burgers. Daarnaast hebben wij seks heel belangrijk gemaakt voor de individuele identiteit. Vooral jonge burgers weten vaak niet goed hoe ze om moeten gaan met die verantwoordelijkheid en kampen met een gebrek aan zelfvertrouwen, dat zich zeker ook manifesteert in een domein wat zo belangrijk als seksualiteit wordt gemaakt. Dit wordt versterkt door een gebrek aan ervaring. In zulke omstandigheden klampen zulke jongeren zich vaak vast aan collectieve beelden van seksualiteit. Er is een enorme hunkering naar objectieve kennis over seks, navolgbare regels die een recept zijn voor een succesvol seksleven. De scheiding tussen objectieve kennis en subjectieve levensstijl is niet altijd te trekken.
Maar toch. We zitten nu eenmaal in deze situatie en dat vind ik niet verkeerd. Het levert ook mooie dingen op: creatieve zelfbewuste en tolerante medemensen. In zulke omstandigheden hebben we het toch maar te doen met het onderscheid tussen objectieve en subjectieve wijsheden. Laten we het er dus zo goed en zo kwaad als het gaat maar mee om proberen te gaan. Dat betekent echter wel dat de callcentermedewerkers van sense,info nog flink zullen moeten schipperen. De bellers willen waarschijnlijk horen wat normaal is, terwijl er heel vaak helemaal geen 'normaal' is. En zo leren de jongeren leven met onbevredigende antwoorden en dat ze het zelf maar moeten uitvogelen. Seks is eigenlijk niet veel anders dan al het andere.
maandag 1 februari 2010
Cultureel contact in Avatar
Ik ben gister toch maar naar de bioscoop geweest om de nieuwste filmsensatie te bekijken. En om de waarheid te zeggen was ik niet zo onder de indruk. Ik kan natuurlijk heel erg gaan afgeven op het verhaal (wat aan een zijden draadje aan elkaar hangt), het feit dat zelfs onder de inboorlingen te pas en te onpas Engels gesproken wordt, de ontzettende zwart-wit scheiding in goed en kwaad, de voorspelbare 'love interest of over het feit dat ik als kijker me nauwelijks identificeerde met welke partij in het verhaal dan ook. Dat zou allemaal terechte kritiek zijn, maar daar ga ik het nu niet over hebben.
Laat ik het gaan hebben over het element wat ik nog wél interessant vond. Hoofdpersoon Jake Sully is een verbitterde harde ex-marinier die totaal onvoorbereid naar de planeet komt. Over de inboorlingen (Na'vi) en de planeet (Pandora) heeft hij geen mening. Hij heeft eigenlijk nergens een mening over. Hij is totaal onvoorbereid. Door omstandigheden komt hij in aanraking met de Na'vi en wordt hij steeds meer opgenomen in hun samenleving. Aan het begin voelt hij zich vooral vervreemd, maar langzaam en zeker gaat hij steeds verder op in de lokale belevingswereld. Hij raakt in een staat van verwondering over de wereld van de Na'vi. De Na'vi zijn weliswaar een primitief volk, maar ze staan wel veel dichter bij de natuur en leven in harmonie met alle dingen om hen heen.
Na verloop van tijd en vermoeidheid weet hij niet meer waar zijn loyaliteit ligt. In feite is hij net zo'n boomknuffelaar geworden als de wetenschappers waar hij in het begin van de film zo'n hekel aan heeft. Eigenlijk nog erger, omdat hij zijn twee werelden niet meer uit elkaar kan houden. Volledig in vervoering kiest hij vervolgens de kant van de Na'vi.
De Na'vi worden neergezet als een soort 'nobele wilden'. Primitief, ruw, maar wel dichterbij de natuur. In de ontknoping (waar een deus ex machina in zijn zuiverste vorm aan te pas komt) blijkt het gehele wereldbeeld van de Na'vi niet slechts religie, maar gewoon de waarheid. De strijd tussen goed en kwaad wordt zo een strijd tussen waarheid en leugens, een strijd waarin zelfs God niet neutraal blijft.
In mijn persoonlijke ervaringen van cultureel contact keren altijd twee zaken terug. Enerzijds is er inderdaad die staat van verwondering. Andere culturen laten andere manieren om tegen de wereld aan te kijken, andere gebruiken, die twijfel oproepen over je eigen wereldbeeld en je eigen gebruiken. Soms kun je de waarde van de andere cultuur inzien en daarvoor bewondering koesteren. Anderzijds is er de pure vervreemding. Doordat er dingen gebeuren die je niet kan plaatsen, voel je je ontheemd. Andere gebruiken kunnen hun inbedding diep in een samenleving hebben, een samenleving die ook altijd hard is en niet op jouw waarden is gebaseerd. Dat betekent dat die waarden met voeten worden getreden.
Beide elementen zijn steeds in een culturele ontmoeting aanwezig. Ik denk dat zelfs de meest snobbistische westerlingen een beetje verwondering ervaren en dat zelfs de meest cultureel correcte anthropologen die vervreemding ervaren (dat laatste blijkt ook uit hoe de grote helden van de culturele anthropologie in privé over de lokale bevolking dachten). In Avatar overheerst in het begin het tweede element, maar dat wordt vrij snel verdrongen door het eerste element. De vervreemding maakt plaats voor volledig begrip. Het verhaal wordt daarmee een soort negentiende eeuws romantisch verhaal over primitievelingen die niet ondanks, maar juist dankzij hun gebrek aan technologie eigenlijk veel beter af zijn. Beschaving en ontwikkeling is verkeerd, omdat je zo het contact met de natuur verliest.
Maar is dit werkelijk zo? Zijn wij echt zo slecht af? Of zou er ook in primitieve samenlevingen onderdrukking plaatsvinden? Doordat het verhaal op een andere planeet afspeelt, maakt filmmaker James Cameron zich immuun voor deze kritiek. De film moet dus gezien worden in het verlengde van de utopische traditie. Eeuwen geleden beschreven schrijvers ideale samenlevingen aan de andere kant van de wereld, juist omdat ze daarover vrijelijk konden fantaseren. Tegenwoordig fantaseren we over planeten ver weg.
Maar zelfs als utopie faalt Avatar. De samenleving waar het over gaat, komt niet veel verder dan een sjamaan en een clanleider. Andere vormen van sociale orde komen niet aan de orde. Ik had het verhaal mooier gevonden dat Jake vanuit zijn verbitterdheid zich afkeert van de Westerse samenleving en zich door zijn verwondering op sleeptouw laat nemen en de samenleving van de Na'vi, ook met zijn ogenschijnlijk negatieve kanten omarmt. Dat is een mooi verhaal, maar dat is niet wat er gebeurt. Jake kan aan het einde van de film nog steeds zeggen dat hij gehandeld heeft uit humaniteit, respect en allerlei andere westerse waarden. De utopie blijft steken op de essentie, 'in harmonie met de natuur' leven. Dat ideaal is door en door westers. Voor de primitieve volken bestaat dit ideaal niet, het ideaal stamt regelrecht uit een Westerse literaire traditie over primitieve samenlevingen. Na 3 uur film kwam ik dus tot de conclusie dat 'cultureel contact', het element dat mij eigenlijk het meest spannend aan de film leek, eigenlijk helemaal niet in Avatar voorkomt.
Laat ik het gaan hebben over het element wat ik nog wél interessant vond. Hoofdpersoon Jake Sully is een verbitterde harde ex-marinier die totaal onvoorbereid naar de planeet komt. Over de inboorlingen (Na'vi) en de planeet (Pandora) heeft hij geen mening. Hij heeft eigenlijk nergens een mening over. Hij is totaal onvoorbereid. Door omstandigheden komt hij in aanraking met de Na'vi en wordt hij steeds meer opgenomen in hun samenleving. Aan het begin voelt hij zich vooral vervreemd, maar langzaam en zeker gaat hij steeds verder op in de lokale belevingswereld. Hij raakt in een staat van verwondering over de wereld van de Na'vi. De Na'vi zijn weliswaar een primitief volk, maar ze staan wel veel dichter bij de natuur en leven in harmonie met alle dingen om hen heen.
Na verloop van tijd en vermoeidheid weet hij niet meer waar zijn loyaliteit ligt. In feite is hij net zo'n boomknuffelaar geworden als de wetenschappers waar hij in het begin van de film zo'n hekel aan heeft. Eigenlijk nog erger, omdat hij zijn twee werelden niet meer uit elkaar kan houden. Volledig in vervoering kiest hij vervolgens de kant van de Na'vi.
De Na'vi worden neergezet als een soort 'nobele wilden'. Primitief, ruw, maar wel dichterbij de natuur. In de ontknoping (waar een deus ex machina in zijn zuiverste vorm aan te pas komt) blijkt het gehele wereldbeeld van de Na'vi niet slechts religie, maar gewoon de waarheid. De strijd tussen goed en kwaad wordt zo een strijd tussen waarheid en leugens, een strijd waarin zelfs God niet neutraal blijft.
In mijn persoonlijke ervaringen van cultureel contact keren altijd twee zaken terug. Enerzijds is er inderdaad die staat van verwondering. Andere culturen laten andere manieren om tegen de wereld aan te kijken, andere gebruiken, die twijfel oproepen over je eigen wereldbeeld en je eigen gebruiken. Soms kun je de waarde van de andere cultuur inzien en daarvoor bewondering koesteren. Anderzijds is er de pure vervreemding. Doordat er dingen gebeuren die je niet kan plaatsen, voel je je ontheemd. Andere gebruiken kunnen hun inbedding diep in een samenleving hebben, een samenleving die ook altijd hard is en niet op jouw waarden is gebaseerd. Dat betekent dat die waarden met voeten worden getreden.
Beide elementen zijn steeds in een culturele ontmoeting aanwezig. Ik denk dat zelfs de meest snobbistische westerlingen een beetje verwondering ervaren en dat zelfs de meest cultureel correcte anthropologen die vervreemding ervaren (dat laatste blijkt ook uit hoe de grote helden van de culturele anthropologie in privé over de lokale bevolking dachten). In Avatar overheerst in het begin het tweede element, maar dat wordt vrij snel verdrongen door het eerste element. De vervreemding maakt plaats voor volledig begrip. Het verhaal wordt daarmee een soort negentiende eeuws romantisch verhaal over primitievelingen die niet ondanks, maar juist dankzij hun gebrek aan technologie eigenlijk veel beter af zijn. Beschaving en ontwikkeling is verkeerd, omdat je zo het contact met de natuur verliest.
Maar is dit werkelijk zo? Zijn wij echt zo slecht af? Of zou er ook in primitieve samenlevingen onderdrukking plaatsvinden? Doordat het verhaal op een andere planeet afspeelt, maakt filmmaker James Cameron zich immuun voor deze kritiek. De film moet dus gezien worden in het verlengde van de utopische traditie. Eeuwen geleden beschreven schrijvers ideale samenlevingen aan de andere kant van de wereld, juist omdat ze daarover vrijelijk konden fantaseren. Tegenwoordig fantaseren we over planeten ver weg.
Maar zelfs als utopie faalt Avatar. De samenleving waar het over gaat, komt niet veel verder dan een sjamaan en een clanleider. Andere vormen van sociale orde komen niet aan de orde. Ik had het verhaal mooier gevonden dat Jake vanuit zijn verbitterdheid zich afkeert van de Westerse samenleving en zich door zijn verwondering op sleeptouw laat nemen en de samenleving van de Na'vi, ook met zijn ogenschijnlijk negatieve kanten omarmt. Dat is een mooi verhaal, maar dat is niet wat er gebeurt. Jake kan aan het einde van de film nog steeds zeggen dat hij gehandeld heeft uit humaniteit, respect en allerlei andere westerse waarden. De utopie blijft steken op de essentie, 'in harmonie met de natuur' leven. Dat ideaal is door en door westers. Voor de primitieve volken bestaat dit ideaal niet, het ideaal stamt regelrecht uit een Westerse literaire traditie over primitieve samenlevingen. Na 3 uur film kwam ik dus tot de conclusie dat 'cultureel contact', het element dat mij eigenlijk het meest spannend aan de film leek, eigenlijk helemaal niet in Avatar voorkomt.
zondag 31 januari 2010
Exotisme
Ik was gisteren op een concert van Mahala Raï Banda, een band uit de buitenwijken van Boekarest die zigeunermuziek maakt. Heel erg wereldmuziek, dus. Het soort van muziek waar Balkan Beats op gebaseerd is. Uiteraard was het één groot feest.
De meesten van het 12-koppige orkest hadden zwarte of gestreepte overhemden aan met spijkerbroek eronder. Het publiek was in merendeel in hun dagelijkse kloffie gekomen, maar een enkeling had zich een zigeunerkledingstijl aangemeten met van die felle kleuren en haarbanden. Ik vroeg me af hoe de artiesten dat zouden ervaren. Misschien denken ze wel "Dit is dus hoe de buitenwereld ons ziet." Misschien voelen ze zich een beetje tentoongesteld, net als van die Afrikaanse dorpjes die eind negentiende eeuw in wereldtentoonstellingen worden nagebouwd.
Veel mensen zullen bij een concert van Mahal Raï Banda immers authentieke zigeunermuziek verwachten. Daarbij verwachtten ze niet mensen in overhemden, maar in fleurige zigeunerkleding. De drummer had het wat dat betreft beter begrepen. Die liep in een lang blauw gewaad, wat hij echt niet in het dagelijks leven aan zal hebben. Je moet het publiek immers geven wat ze verwachten, zij betalen immers voor jou. In de jaren 20 werd bijvoorbeeld jazzmuziek gezien als primitieve muziek die regelrecht uit het oerwoud kwam. Daar was helemaal niets van waar, maar artiesten als Josephine Baker speelde met die beeldvorming en deed bananenpakjes aan en koos voor een oerwoudachtig decor. Haar shows in Parijs werden enorme hits.
Misschien is het wel juist uit dit besef dat veel gasten juist geen groots uitgedoste zigeunerkledij verwachten. Veel mensen in het publiek zullen vaker naar wereldmuziekconcerten gaan en uit ervaring weten dat de kledingstijl niets zegt over hoe authentiek de muziek is. Fletse kleurige pakjes worden eerder geassocieerd met nep, gecommercialiseerde uitbuiting van beeldvorming. Authentiek, dat is juist mensen die op het podium komen in hoe ze zich in het dagelijks leven ook kleden. Dat wijst er juist op dat de mensen zich nog niet voldoende hun commerciële potentieel begrijpen. En dat verkoopt!
Wacht, hier klopt iets niet.....
De meesten van het 12-koppige orkest hadden zwarte of gestreepte overhemden aan met spijkerbroek eronder. Het publiek was in merendeel in hun dagelijkse kloffie gekomen, maar een enkeling had zich een zigeunerkledingstijl aangemeten met van die felle kleuren en haarbanden. Ik vroeg me af hoe de artiesten dat zouden ervaren. Misschien denken ze wel "Dit is dus hoe de buitenwereld ons ziet." Misschien voelen ze zich een beetje tentoongesteld, net als van die Afrikaanse dorpjes die eind negentiende eeuw in wereldtentoonstellingen worden nagebouwd.
Veel mensen zullen bij een concert van Mahal Raï Banda immers authentieke zigeunermuziek verwachten. Daarbij verwachtten ze niet mensen in overhemden, maar in fleurige zigeunerkleding. De drummer had het wat dat betreft beter begrepen. Die liep in een lang blauw gewaad, wat hij echt niet in het dagelijks leven aan zal hebben. Je moet het publiek immers geven wat ze verwachten, zij betalen immers voor jou. In de jaren 20 werd bijvoorbeeld jazzmuziek gezien als primitieve muziek die regelrecht uit het oerwoud kwam. Daar was helemaal niets van waar, maar artiesten als Josephine Baker speelde met die beeldvorming en deed bananenpakjes aan en koos voor een oerwoudachtig decor. Haar shows in Parijs werden enorme hits.
Misschien is het wel juist uit dit besef dat veel gasten juist geen groots uitgedoste zigeunerkledij verwachten. Veel mensen in het publiek zullen vaker naar wereldmuziekconcerten gaan en uit ervaring weten dat de kledingstijl niets zegt over hoe authentiek de muziek is. Fletse kleurige pakjes worden eerder geassocieerd met nep, gecommercialiseerde uitbuiting van beeldvorming. Authentiek, dat is juist mensen die op het podium komen in hoe ze zich in het dagelijks leven ook kleden. Dat wijst er juist op dat de mensen zich nog niet voldoende hun commerciële potentieel begrijpen. En dat verkoopt!
Wacht, hier klopt iets niet.....
donderdag 28 januari 2010
Players
Ik ben niet echt een player. Ik heb veel te weinig succes om er één te zijn. Maar ik heb geen enkel moreel oordeel over hen. Sinds de seksuele revolutie hoeven we toch niet meer moreel verontwaardigd te zijn over het feit dat mensen regelmatig seks hebben of met wisselende partners.
Zo ken ik iemand die met heel wat meisjes naar bed is geweest. Ook personen waarvan je zou denken dat die zich daar nooit voor zou lenen, zijn voor hem gevallen. Nou ja, gevallen, meestal ging het om kortstondige affaires, waarbij de dames in kwestie ook wel wisten dat er niet heel veel achter zit. Ik heb me wel eens uit pure nieuwsgierigheid afgevraagd hoe hij dat eigenlijk voor elkaar kreeg. Ik vind het op een bepaalde manier wel een vaardigheid dat je gemakkelijk bij veel vrouwen in het gevlei kan komen tot op het punt dat ze met je naar bed willen.
Van een vriendin van mij hoorde ik laatst uit de eerste hand hoe dat in zijn werk gaat. Hij is gewoon aardig en attent naar vrouwen toe (tot zo ver nog niet veel verrassends). Hij tast af hoe ver hij kan gaan. Aan het begin is dat nog niet zo ver en dan heeft hij daar verder vrede mee. Hij onthoudt wat er tegen hem verteld wordt en gebruikt die informatie om later attente vragen te kunnen stellen. Zo komt hij over als een ontzettend aardige kerel en eigenlijk is hij dat dan ook gewoon.
Maar het belangrijkste element van dit alles is geduld. De neiging is natuurlijk groot om te vroeg toe te slaan en te snel te willen gaan, maar die neiging onderdrukt hij om zijn kansen te maximaliseren. Hij is prima in staat maanden, wellicht zelfs jaren te wachten voordat zijn aandacht zich uitbetaalt. En steeds weer zal hij aandacht schenken en proberen aan te voelen hoe ver hij kan gaan. Als het juiste moment dan daar is, zal hij het risico nemen en de dame uitnodigen met hem mee te gaan. (Uiteraard op een manier die niet zonder meer erop hoeft te duiden dat ze seks gaan hebben, maar waarschijnlijk weten ze beiden wel wat er aan de hand is.) Als geheel betekent dat dus niet dat hij wanneer hij ook maar wil snel vrouwen kan versieren, maar het betekent wel dat hij na verloop van tijd veel meer seksuele contacten heeft en ook meer opties.
Er zijn natuurlijk andere vormen van players - die bestaan immers ook in soorten en maten - maar ongetwijfeld zullen die ook heel veel zelfbeheersing, geduld en discipline aan de dag moeten leggen. Ik ben zelf van nature ongeduldig en ondanks alles niet zo heel erg bereid me anders voor te doen dan ik mij echt voel en dus zou ik een bijzonder slechte player zijn. Ik vraag me af of ik het ook wel zou willen zijn. Als je zo geduldig en gedisciplineerd naar dat doel toewerkt, kan dat alleen als het een soort tweede natuur zou worden. Dat betekent dat je waarschijnlijk uit automatisme vrouwen zou gaan versieren, ook wanneer je dat misschien eigenlijk helemaal niet wil. Je maakt geen bewuste keuzes meer en juist door die bewuste keuze en toewijding kan een relatie uitgediept worden.
Dat laatste is allemaal slechts theorie, want een lange goed uitgediepte relatie heb ik nog niet mogen ervaren. Maar toch, laat ik maar niet een player worden.
Zo ken ik iemand die met heel wat meisjes naar bed is geweest. Ook personen waarvan je zou denken dat die zich daar nooit voor zou lenen, zijn voor hem gevallen. Nou ja, gevallen, meestal ging het om kortstondige affaires, waarbij de dames in kwestie ook wel wisten dat er niet heel veel achter zit. Ik heb me wel eens uit pure nieuwsgierigheid afgevraagd hoe hij dat eigenlijk voor elkaar kreeg. Ik vind het op een bepaalde manier wel een vaardigheid dat je gemakkelijk bij veel vrouwen in het gevlei kan komen tot op het punt dat ze met je naar bed willen.
Van een vriendin van mij hoorde ik laatst uit de eerste hand hoe dat in zijn werk gaat. Hij is gewoon aardig en attent naar vrouwen toe (tot zo ver nog niet veel verrassends). Hij tast af hoe ver hij kan gaan. Aan het begin is dat nog niet zo ver en dan heeft hij daar verder vrede mee. Hij onthoudt wat er tegen hem verteld wordt en gebruikt die informatie om later attente vragen te kunnen stellen. Zo komt hij over als een ontzettend aardige kerel en eigenlijk is hij dat dan ook gewoon.
Maar het belangrijkste element van dit alles is geduld. De neiging is natuurlijk groot om te vroeg toe te slaan en te snel te willen gaan, maar die neiging onderdrukt hij om zijn kansen te maximaliseren. Hij is prima in staat maanden, wellicht zelfs jaren te wachten voordat zijn aandacht zich uitbetaalt. En steeds weer zal hij aandacht schenken en proberen aan te voelen hoe ver hij kan gaan. Als het juiste moment dan daar is, zal hij het risico nemen en de dame uitnodigen met hem mee te gaan. (Uiteraard op een manier die niet zonder meer erop hoeft te duiden dat ze seks gaan hebben, maar waarschijnlijk weten ze beiden wel wat er aan de hand is.) Als geheel betekent dat dus niet dat hij wanneer hij ook maar wil snel vrouwen kan versieren, maar het betekent wel dat hij na verloop van tijd veel meer seksuele contacten heeft en ook meer opties.
Er zijn natuurlijk andere vormen van players - die bestaan immers ook in soorten en maten - maar ongetwijfeld zullen die ook heel veel zelfbeheersing, geduld en discipline aan de dag moeten leggen. Ik ben zelf van nature ongeduldig en ondanks alles niet zo heel erg bereid me anders voor te doen dan ik mij echt voel en dus zou ik een bijzonder slechte player zijn. Ik vraag me af of ik het ook wel zou willen zijn. Als je zo geduldig en gedisciplineerd naar dat doel toewerkt, kan dat alleen als het een soort tweede natuur zou worden. Dat betekent dat je waarschijnlijk uit automatisme vrouwen zou gaan versieren, ook wanneer je dat misschien eigenlijk helemaal niet wil. Je maakt geen bewuste keuzes meer en juist door die bewuste keuze en toewijding kan een relatie uitgediept worden.
Dat laatste is allemaal slechts theorie, want een lange goed uitgediepte relatie heb ik nog niet mogen ervaren. Maar toch, laat ik maar niet een player worden.
zaterdag 16 januari 2010
Een wens voor iets meers
Een collega van mijn moeder vertelde laatst dat hij vroeger heel vaak meisjes leuk vond die hem niet leuk vonden. Of beter gezegd: wel leuk, maar niet op die manier. Ze vonden hem vooral leuk als een goede vriend, meer niet. Steeds als hij zo'n meisje tegenkwam, begon hij haar leuk te vinden en steeds leek het als ze zijn avances beantwoordde. Ze was namelijk graag bij hem en deed altijd heel gezellig. Maar er bleef altijd de grens. Meer dan vrienden werd het niet.
Hij liet de zaak dan verder berusten en probeerde zich er overheen te zetten. Het meisje kreeg na verloop van tijd dan een vriendje. Zodra die relatie uitging, begon die collega van mijn moeder dan weer hoop te krijgen. Het meisje kwam natuurlijk net aan een relatie en had dus juist op dat moment wel behoefte aan een goede vriend. En binnen de kortste keren herhaalde het hele proces zich weer.
Ik kan me dat verhaal best wel wat voorstellen. Er zijn maar een paar meisjes in deze wereld die ik echt leuk gevonden heb en de eerste daarvan past hier precies in (behalve dan dat we nooit échte vrienden zijn geworden). Soms dacht ik weer even kans te hebben en leefden zulke gevoelens weer snel op. Maar zulke periodes duurde steeds korter. Ik besefte redelijk snel dat het toch nergens heen zou gaan.
De enige twijfel die ik van tijd tot tijd nog wel had is of ik wel voldoende duidelijk was geweest. Ik heb veel later via vrienden van haar gehoord dat zij echt wel door hoe het zat. Ik heb dus helemaal niets om me voor te schamen. De meisjes waar ik sindsdien tevergeefs op verliefd was, kon ik sneller achter me laten. Niet omdat het makkelijk was, maar omdat ik dacht: Als het na een goede poging niets is geworden, moet ik - tenzij ik redenen heb om anders aan te nemen - er van uit gaan dat ze (nog steeds) niet geïnteresseerd is. Zulke bijzondere redenen hebben zich eigenlijk nooit voorgedaan. Eén keer is meestal wel genoeg om uit te zoeken of het werkt.
De collega van mijn moeder beklaagde zich er over dat er geen liedjes bestonden die zij situatie beschreven. Ik was het hier niet mee eens en heb op verzoek van mijn moeder een cd samengesteld die mijn moeder als verjaardagskado heeft gegeven. Voor de geïnteresseerde, hier is de samenstelling. Niet elk nummer is een persoonlijke favoriet van mij, maar in onderwerp sluit het wel goed aan:
James Blunt - You're Beautiful
The Temptations - I Can't Get Next To You
Charles Aznavour - For me ... Formidable
Saybia - The Day After Tomorrow
Jack Johnson - Sitting, Waiting Wishing
Eels - Jeannie's Diary
Dionne Warwick - Anyone Who Had A Heart
Radiohead - Creep
Amy MacDonald - A Wish For Something More
Harry Nilsson - WIthout You
Maria Mena - I'm Sorry
A Fine Frenzy - Goodbye My Almost Lover
Hij liet de zaak dan verder berusten en probeerde zich er overheen te zetten. Het meisje kreeg na verloop van tijd dan een vriendje. Zodra die relatie uitging, begon die collega van mijn moeder dan weer hoop te krijgen. Het meisje kwam natuurlijk net aan een relatie en had dus juist op dat moment wel behoefte aan een goede vriend. En binnen de kortste keren herhaalde het hele proces zich weer.
Ik kan me dat verhaal best wel wat voorstellen. Er zijn maar een paar meisjes in deze wereld die ik echt leuk gevonden heb en de eerste daarvan past hier precies in (behalve dan dat we nooit échte vrienden zijn geworden). Soms dacht ik weer even kans te hebben en leefden zulke gevoelens weer snel op. Maar zulke periodes duurde steeds korter. Ik besefte redelijk snel dat het toch nergens heen zou gaan.
De enige twijfel die ik van tijd tot tijd nog wel had is of ik wel voldoende duidelijk was geweest. Ik heb veel later via vrienden van haar gehoord dat zij echt wel door hoe het zat. Ik heb dus helemaal niets om me voor te schamen. De meisjes waar ik sindsdien tevergeefs op verliefd was, kon ik sneller achter me laten. Niet omdat het makkelijk was, maar omdat ik dacht: Als het na een goede poging niets is geworden, moet ik - tenzij ik redenen heb om anders aan te nemen - er van uit gaan dat ze (nog steeds) niet geïnteresseerd is. Zulke bijzondere redenen hebben zich eigenlijk nooit voorgedaan. Eén keer is meestal wel genoeg om uit te zoeken of het werkt.
De collega van mijn moeder beklaagde zich er over dat er geen liedjes bestonden die zij situatie beschreven. Ik was het hier niet mee eens en heb op verzoek van mijn moeder een cd samengesteld die mijn moeder als verjaardagskado heeft gegeven. Voor de geïnteresseerde, hier is de samenstelling. Niet elk nummer is een persoonlijke favoriet van mij, maar in onderwerp sluit het wel goed aan:
James Blunt - You're Beautiful
The Temptations - I Can't Get Next To You
Charles Aznavour - For me ... Formidable
Saybia - The Day After Tomorrow
Jack Johnson - Sitting, Waiting Wishing
Eels - Jeannie's Diary
Dionne Warwick - Anyone Who Had A Heart
Radiohead - Creep
Amy MacDonald - A Wish For Something More
Harry Nilsson - WIthout You
Maria Mena - I'm Sorry
A Fine Frenzy - Goodbye My Almost Lover
dinsdag 12 januari 2010
God
Een collega van mij is behoorlijk christelijk. Je zou het niet direct zeggen als je hem tegenkomt, maar toch is het zo. Ikzelf kom uit een iets andere omgeving en het concept van het 'geloven in God' heb ik eigenlijk nooit volledig begrepen. In het dagelijks leven kunnen wij het ontzettend goed met elkaar vinden en geen van ons beiden heeft ooit de behoefte gehad om de ander te bekeren. Ik heb in het begin toch eigenlijk niet echt geloofd dat hij toch echt behoorlijk gelovig was. Maar als je dan voorstelt in het weekend iets te gaan doen, bijvoorbeeld op zondag, bleek dat toch niet mogelijk. Zelfs het argument 'je kunt de kerk toch best op een andere dag inhalen' bleek niet te werken.
Inhoudelijk hebben we het eigenlijk nooit over dit soort zaken. Dat hoeft natuurlijk ook helemaal niet. Waarom zou je een prettige omgang verstoren met nodeloos ingewikkelde zaken? Toch vroeg hij mij laatst uit pure interesse of ik atheïst was. Hij vroeg het niet om mij te overtuigen, maar gewoon uit nieuwsgierigheid over hoe ik over dat soort zaken dacht. Ik denk dat hij toch enig respect voor mijn mening heeft.
Ik wilde er eigenlijk niet te veel op ingaan, omdat ik wel weet dat ik mijlenver van hem afsta in dit soort kwesties en daarnaast ook geen enkele behoefte heb om hem naar mijn kant van de discussie te bekeren. Maar goed, omdat ik ook niet te beroerd en graag een eerlijk antwoord geef, heb ik hem toch maar verteld dat ik atheïst ben. Ik zei erbij dat ik natuurlijk ook agnost had kunnen zijn, maar dat ik dat maar een halfslachtig en laf antwoord vond en ik ben niet zo van de halfslachtige en laffe antwoorden.
De uitleg waarom ik dat eigenlijk vond, kwam ik niet zo goed uit. Er zijn namelijk best veel redenen die mensen vaak aandragen ter verdediging van hun atheïsme die ik gewoon klinkklare onzin vind. Het punt is namelijk meer dat het idee van een God mij nooit echt heeft aangesproken en dat het eigenlijk ook niet goed past bij de andere dingen waar ik in geloof. En op dit punt moet ik waarschuwen, want ik vrees dat de rest van de analyse best filosofisch gaat worden.
Filosofisch ben ik een pragmatist, wat betekent dat ik geloof dat de kern van waarheid eruit bestaat dat het werkt. Kennis is een samenraapsel van ervaringen die op een bepaalde manier geordend zijn. Zo'n ordening geeft noodzakelijkerwijs een vertekent beeld van de wereld. De werkelijke wereld, oftewel dat gedeelte van de menselijke ervaring dat bestaat onafhankelijk van de menselijke duiding daarvan, is veel robuuster en chaotischer.
Iemand met filosofische scholing zou nu mij aan mij vragen wat ik eigenlijk met de term 'wereld' bedoel (of met de term 'mensen', maar die discussie wil ik even parkeren). Dat weet ik zelf eigenlijk niet precies. Je zou er vanuit kunnen gaan dat er een soort wereld buiten de mensheid zelf is en dat deze wereld een logische structuur vertoont (zoals vrij algemeen wordt aangenomen). Sommige die hard wetenschappers veronderstellen nog steeds dat de wereld in essentie een rationeel geordend geheel is en dat theorieën een steeds betere benadering van deze waarheid zullen vormen. Het is een discussie die niet gemakkelijk met puur analytische argumenten is te beslechten. Wat wel mogelijk is om het hele proces van kennis, wetenschap en menselijk gedrag te beschrijven alsof deze waarheid niet bestaat. Je kunt dit de cultureel antropologische benadering van menselijke systemen van kennis noemen. Het analyseert hoe menselijke kennis ontstaat, hoe het zich ontwikkelt en welke het rol het vervult in het menselijke verkeer.
In de praktijk is een dergelijke benadering echter niet heel erg handig. Je kunt wel elke tafel die je tegenkomt weigeren een tafel te noemen, omdat het een 'vertekening van de rauwe werkelijkheid' is of de suggestie van een waarheid geeft die er eigenlijk niet is, maar erg praktisch is het niet. Zelfs als we de waarheid zouden verwerpen als absolute categorie, dan nog is het praktisch om - al is het maar bij wijze van fictie of handige rekentrucjes - uit te gaan van zulke vertekeningen. En met een beetje goed fatsoen kun je dat ook best kennis noemen. Kennis moet vooral praktische waarde hebben.
Daaraan is niet de conclusie verbonden dat theoretische vragen overbodig zijn. Het systeem van kennis kan aan praktische waarde toenemen op het moment dat de handige rekentrucjes met elkaar verbonden worden. Het idee dat dat in feite altijd mogelijk zou moeten zijn, deel ik niet. Alle rekentrucjes laten elementen uit de wereld weg en het kan heel goed dat twee handige rekentrucjes onverenigbaar zijn, omdat ze juist de elementen weglaten die voor het andere rekentrucje essentieel zijn. (Al is het altijd de moeite waard om te zien of ze misschien toch verenigbaar zijn.) Wetenschap is daarom - zoals alle vormen van kennis - een voortdurende afweging tussen rigiditeit (theoretische zuiverheid) en recht doen aan de tekortkomingen van het eigen systeem.
Een rechtgeaarde wetenschapper die gelooft in de logische ordening van de wereld, kan hier natuurlijk genoeg tegenin brengen. Hij zou kunnen zeggen: het feit dat onze theorieën steeds praktischer worden en steeds beter lijken te werken, is een teken dat de logische structuur daadwerkelijk zich in de wereld bevindt. Ik vind dat weinig overtuigend om drie redenen: ten eerste gaat het alleen om de logische structuur die al wordt waargenomen vanuit het bestaande wereldbeeld, ten tweede zou een dergelijke benadering ervoor zorgen dat alle lokale afwijkingen zoveel mogelijk in het keurslijf van het systeem worden gedwongen (ook als zij hier niet goed in passen). Maar het meest belangrijke bezwaar is het volgende: de enige test die de wetenschap heeft aangelegd is of het werkt. Vervolgens worden hieraan de conclusie aan verbonden: dat het werkt, omdat het waar is. Nu is er zeker een correlatie tussen beide verschijnselen denkbaar, maar de pragmatist ziet de verhouding tussen beide verschijnselen toch anders. Het is juist waar, omdat het werkt. De hele essentie van waarheid is zijn praktische toepassing.
Als je erover nadenkt, is dit eigenlijk een heel radicale positie. Ik weet niet of ik mij met alle gevolgen van deze stellingname kan verenigen (want ik ook geloof soms in iets wat op een absolute waarheid lijkt) en ik wil me ook niet te veel vastpinnen op één algemeen idee wat bepalend is voor mijn wereldbeeld, maar meestal ga ik wel van een dergelijke benaderingswijze uit. En dat bevalt mij prima. Dat betekent dat ik kennis benader als een systeem van regeltjes die vooral bedoeld zijn om ordening in de menselijke ervaring aan te brengen, maar dat noodzakelijkerwijs een beperkt toepassingsbereik heeft. (Voor de kennis van de sociale wetenschappen is dit gemakkelijk in te zien, maar ik geloof dat hetzelfde tot op zekere hoogte ook geldt voor de 'hardere' wetenschappen.) Dat betekent dat kennis, waarheid, wetenschap handige richtsnoeren zijn, maar waarvan de waarde zeker niet overschat moet worden. Het is namelijk aan beperkingen gebonden en mocht je in een terrein terecht komen, waar niet echt een goed toepasbaar kennissysteem aanwezig is, dan rest je niets dan zelf maar wat aan te klooien in wat eigenlijk een wanordelijke chaos is.
Niet iedereen zal het hiermee eens zijn. Ayn Rand zegt bijvoorbeeld dat je hiermee de strijd te snel opgeeft, omdat irrationaliteit alleen maar er een teken van is dat je de situatie nog niet voldoende doorgeanalyseerd hebt. Zelfs al zou ik haar volgen dat een volledige analyse altijd een rationele structuur zou laten zien, dan zijn er genoeg gevallen waar de onderliggende rationele structuur zo ingewikkeld in elkaar zit, dat het nauwelijks praktisch genoemd te worden om dat proberen te begrijpen. Daarnaast draagt ze aan dat je toch moeilijk kan uitgaan van de irrationaliteit van de wereld, omdat dat helemaal geen leidraad van handelen oplevert. In zekere zin heeft ze hier een punt, maar bij het recht doen aan een bepaalde situatie hoort vaak juist afstand nemen van de bestaande rationaliteit zonder deze te verwerpen (maar dit voert te ver in deze discussie).
Ik hoop dat uit het voorgaande een beetje duidelijk wordt wat mijn wereldbeeld ongeveer is. Dan komt vervolgens de vraag op hoe God hierin zou passen (want daar ging het toch eindelijk over). En eigenlijk is dat bijzonder moeilijk. Traditioneel wordt God toch gezien als een soort leidend geordend principe wat aan de wereld ten grondslag ligt. Op het moment dat ik niet uitga van een volledig sluitende rationele ordening van de wereld, waar blijft God dan? Ik laat de mogelijkheid evenwel open dat de wereld op een dieper niveau een rationele ordening heeft, maar dat die te complex is om ooit voor mensen te begrijpen en dat er in de praktische wereld maar beter vanuit kan worden gegaan, dat zo'n rationele verbindende factor ontbreekt. Ik krijg zelf een beetje de kriebels van zulke gedachtes, omdat ik vrees dat mensen toch weer gaan proberen het 'systeem' af te krijgen en alle soorten van kennis met elkaar willen combineren, waardoor de lokale afwijkingen veelal ontkend zullen worden, in een keurslijf gedrongen zullen worden en gemarginaliseerd zullen worden. Maar aan de andere kant levert dat soort pogingen ook soms verrassende resultaten op, dus helemaal tegen kan ik ook niet zijn. In zo'n geval zou er nog een ruimte voor een God op een dieper niveau kunnen zijn (een niveau dat misschien nooit door de menselijke geest bereikt zou worden). Met toepassing van het scheermes van 'Ockham' zal ik echter niet snel geneigd zijn om een dergelijk overkoepelend rationeel principe ten grondslag aan de wereld aan te nemen. En zelfs al zou ik daartoe bereid zijn (veel mensen nemen een dergelijk principe immers wel aan), dan nog volgt daaruit niet zo heel veel meer dan dat de wereld rationeel geordend zou zijn. Dat deze rationele ordening ook iets met menselijke rationaliteit te maken zou hebben (die vast ook wel weer zijn eigenaardigheden heeft, de menselijke rationaliteit is immers ook alleen maar ontwikkeld voor het menselijke overleven), lijkt mij intuïtief niet erg aannemelijk. En vanuit dat uitgangspunt zouden nog talloze stappen moeten volgen totdat je op iets komt wat op een Westers godsbeeld uitkomt. Bij elk van die stappen heb ik mijn gerede twijfels, dus als je dat allemaal optelt, lijkt de waarschijnlijkheid dat er ergens één van die twijfels gegrond is wel zo groot dat ik met geen goed fatsoen meer tegen mezelf zou kunnen verdedigen dat ik in God geloof. De waarschijnlijkheid is zelfs zo groot dat ik moeite heb te geloven dat er iemand is die kan kijken naar hoe de wereld in elkaar zit en op basis daarvan het bestaan van een God kan verdedigen. Om wat dan ook te geloven is altijd een 'leap of faith' nodig, maar als het gaat om geloven in God is de sprong wel erg groot (tenminste in mijn ervaring).
Is er een alternatief dan? Ik ben hierboven uitgegaan van een traditioneel Westers godsbeeld. Maar misschien kan ik ook uitgaan van een ander godsbeeld. Wat als God nou niet het overkoepelende rationele ordende principe zou zijn, maar gewoon iets wat de wanordelijke chaos van de wereld heeft gecreëerd of in ieder geval in stand houdt, bijvoorbeeld omdat hij dat gezellig of leuk vindt. In dat geval heb ik helemaal moeite om in te zien wat zo'n God nou helemaal toevoegt. Het lijkt mij gewoon niet meer dan één element in de chaos.
Maar dit is natuurlijk allemaal mijn persoonlijke wereldbeeld, dat zoals dat hoort met persoonlijke wereldbeelden nog volop in ontwikkeling is. Ik besef mij dat grote delen van mijn wereldbeeld door velen als vreemd of zelfs als onzin ervaren zullen worden. Dat is hun goed recht. Ik voel me namelijk niet op alle punten volledig overtuigd van mijn zaak. Eigenlijk denk ik er ook niet zoveel over na, maar het afgelopen uur was even een uitzondering. Zelfs als ik heel hard probeer, heb ik echt moeite me voor te stellen dat God bestaat. Maar in dat kleine momentje dat ik mij dat toch even kan voorstellen, neemt Hij mij niet kwalijk dat ik niet in Hem geloof. Dat is dan ook weer mooi meegenomen.
Inhoudelijk hebben we het eigenlijk nooit over dit soort zaken. Dat hoeft natuurlijk ook helemaal niet. Waarom zou je een prettige omgang verstoren met nodeloos ingewikkelde zaken? Toch vroeg hij mij laatst uit pure interesse of ik atheïst was. Hij vroeg het niet om mij te overtuigen, maar gewoon uit nieuwsgierigheid over hoe ik over dat soort zaken dacht. Ik denk dat hij toch enig respect voor mijn mening heeft.
Ik wilde er eigenlijk niet te veel op ingaan, omdat ik wel weet dat ik mijlenver van hem afsta in dit soort kwesties en daarnaast ook geen enkele behoefte heb om hem naar mijn kant van de discussie te bekeren. Maar goed, omdat ik ook niet te beroerd en graag een eerlijk antwoord geef, heb ik hem toch maar verteld dat ik atheïst ben. Ik zei erbij dat ik natuurlijk ook agnost had kunnen zijn, maar dat ik dat maar een halfslachtig en laf antwoord vond en ik ben niet zo van de halfslachtige en laffe antwoorden.
De uitleg waarom ik dat eigenlijk vond, kwam ik niet zo goed uit. Er zijn namelijk best veel redenen die mensen vaak aandragen ter verdediging van hun atheïsme die ik gewoon klinkklare onzin vind. Het punt is namelijk meer dat het idee van een God mij nooit echt heeft aangesproken en dat het eigenlijk ook niet goed past bij de andere dingen waar ik in geloof. En op dit punt moet ik waarschuwen, want ik vrees dat de rest van de analyse best filosofisch gaat worden.
Filosofisch ben ik een pragmatist, wat betekent dat ik geloof dat de kern van waarheid eruit bestaat dat het werkt. Kennis is een samenraapsel van ervaringen die op een bepaalde manier geordend zijn. Zo'n ordening geeft noodzakelijkerwijs een vertekent beeld van de wereld. De werkelijke wereld, oftewel dat gedeelte van de menselijke ervaring dat bestaat onafhankelijk van de menselijke duiding daarvan, is veel robuuster en chaotischer.
Iemand met filosofische scholing zou nu mij aan mij vragen wat ik eigenlijk met de term 'wereld' bedoel (of met de term 'mensen', maar die discussie wil ik even parkeren). Dat weet ik zelf eigenlijk niet precies. Je zou er vanuit kunnen gaan dat er een soort wereld buiten de mensheid zelf is en dat deze wereld een logische structuur vertoont (zoals vrij algemeen wordt aangenomen). Sommige die hard wetenschappers veronderstellen nog steeds dat de wereld in essentie een rationeel geordend geheel is en dat theorieën een steeds betere benadering van deze waarheid zullen vormen. Het is een discussie die niet gemakkelijk met puur analytische argumenten is te beslechten. Wat wel mogelijk is om het hele proces van kennis, wetenschap en menselijk gedrag te beschrijven alsof deze waarheid niet bestaat. Je kunt dit de cultureel antropologische benadering van menselijke systemen van kennis noemen. Het analyseert hoe menselijke kennis ontstaat, hoe het zich ontwikkelt en welke het rol het vervult in het menselijke verkeer.
In de praktijk is een dergelijke benadering echter niet heel erg handig. Je kunt wel elke tafel die je tegenkomt weigeren een tafel te noemen, omdat het een 'vertekening van de rauwe werkelijkheid' is of de suggestie van een waarheid geeft die er eigenlijk niet is, maar erg praktisch is het niet. Zelfs als we de waarheid zouden verwerpen als absolute categorie, dan nog is het praktisch om - al is het maar bij wijze van fictie of handige rekentrucjes - uit te gaan van zulke vertekeningen. En met een beetje goed fatsoen kun je dat ook best kennis noemen. Kennis moet vooral praktische waarde hebben.
Daaraan is niet de conclusie verbonden dat theoretische vragen overbodig zijn. Het systeem van kennis kan aan praktische waarde toenemen op het moment dat de handige rekentrucjes met elkaar verbonden worden. Het idee dat dat in feite altijd mogelijk zou moeten zijn, deel ik niet. Alle rekentrucjes laten elementen uit de wereld weg en het kan heel goed dat twee handige rekentrucjes onverenigbaar zijn, omdat ze juist de elementen weglaten die voor het andere rekentrucje essentieel zijn. (Al is het altijd de moeite waard om te zien of ze misschien toch verenigbaar zijn.) Wetenschap is daarom - zoals alle vormen van kennis - een voortdurende afweging tussen rigiditeit (theoretische zuiverheid) en recht doen aan de tekortkomingen van het eigen systeem.
Een rechtgeaarde wetenschapper die gelooft in de logische ordening van de wereld, kan hier natuurlijk genoeg tegenin brengen. Hij zou kunnen zeggen: het feit dat onze theorieën steeds praktischer worden en steeds beter lijken te werken, is een teken dat de logische structuur daadwerkelijk zich in de wereld bevindt. Ik vind dat weinig overtuigend om drie redenen: ten eerste gaat het alleen om de logische structuur die al wordt waargenomen vanuit het bestaande wereldbeeld, ten tweede zou een dergelijke benadering ervoor zorgen dat alle lokale afwijkingen zoveel mogelijk in het keurslijf van het systeem worden gedwongen (ook als zij hier niet goed in passen). Maar het meest belangrijke bezwaar is het volgende: de enige test die de wetenschap heeft aangelegd is of het werkt. Vervolgens worden hieraan de conclusie aan verbonden: dat het werkt, omdat het waar is. Nu is er zeker een correlatie tussen beide verschijnselen denkbaar, maar de pragmatist ziet de verhouding tussen beide verschijnselen toch anders. Het is juist waar, omdat het werkt. De hele essentie van waarheid is zijn praktische toepassing.
Als je erover nadenkt, is dit eigenlijk een heel radicale positie. Ik weet niet of ik mij met alle gevolgen van deze stellingname kan verenigen (want ik ook geloof soms in iets wat op een absolute waarheid lijkt) en ik wil me ook niet te veel vastpinnen op één algemeen idee wat bepalend is voor mijn wereldbeeld, maar meestal ga ik wel van een dergelijke benaderingswijze uit. En dat bevalt mij prima. Dat betekent dat ik kennis benader als een systeem van regeltjes die vooral bedoeld zijn om ordening in de menselijke ervaring aan te brengen, maar dat noodzakelijkerwijs een beperkt toepassingsbereik heeft. (Voor de kennis van de sociale wetenschappen is dit gemakkelijk in te zien, maar ik geloof dat hetzelfde tot op zekere hoogte ook geldt voor de 'hardere' wetenschappen.) Dat betekent dat kennis, waarheid, wetenschap handige richtsnoeren zijn, maar waarvan de waarde zeker niet overschat moet worden. Het is namelijk aan beperkingen gebonden en mocht je in een terrein terecht komen, waar niet echt een goed toepasbaar kennissysteem aanwezig is, dan rest je niets dan zelf maar wat aan te klooien in wat eigenlijk een wanordelijke chaos is.
Niet iedereen zal het hiermee eens zijn. Ayn Rand zegt bijvoorbeeld dat je hiermee de strijd te snel opgeeft, omdat irrationaliteit alleen maar er een teken van is dat je de situatie nog niet voldoende doorgeanalyseerd hebt. Zelfs al zou ik haar volgen dat een volledige analyse altijd een rationele structuur zou laten zien, dan zijn er genoeg gevallen waar de onderliggende rationele structuur zo ingewikkeld in elkaar zit, dat het nauwelijks praktisch genoemd te worden om dat proberen te begrijpen. Daarnaast draagt ze aan dat je toch moeilijk kan uitgaan van de irrationaliteit van de wereld, omdat dat helemaal geen leidraad van handelen oplevert. In zekere zin heeft ze hier een punt, maar bij het recht doen aan een bepaalde situatie hoort vaak juist afstand nemen van de bestaande rationaliteit zonder deze te verwerpen (maar dit voert te ver in deze discussie).
Ik hoop dat uit het voorgaande een beetje duidelijk wordt wat mijn wereldbeeld ongeveer is. Dan komt vervolgens de vraag op hoe God hierin zou passen (want daar ging het toch eindelijk over). En eigenlijk is dat bijzonder moeilijk. Traditioneel wordt God toch gezien als een soort leidend geordend principe wat aan de wereld ten grondslag ligt. Op het moment dat ik niet uitga van een volledig sluitende rationele ordening van de wereld, waar blijft God dan? Ik laat de mogelijkheid evenwel open dat de wereld op een dieper niveau een rationele ordening heeft, maar dat die te complex is om ooit voor mensen te begrijpen en dat er in de praktische wereld maar beter vanuit kan worden gegaan, dat zo'n rationele verbindende factor ontbreekt. Ik krijg zelf een beetje de kriebels van zulke gedachtes, omdat ik vrees dat mensen toch weer gaan proberen het 'systeem' af te krijgen en alle soorten van kennis met elkaar willen combineren, waardoor de lokale afwijkingen veelal ontkend zullen worden, in een keurslijf gedrongen zullen worden en gemarginaliseerd zullen worden. Maar aan de andere kant levert dat soort pogingen ook soms verrassende resultaten op, dus helemaal tegen kan ik ook niet zijn. In zo'n geval zou er nog een ruimte voor een God op een dieper niveau kunnen zijn (een niveau dat misschien nooit door de menselijke geest bereikt zou worden). Met toepassing van het scheermes van 'Ockham' zal ik echter niet snel geneigd zijn om een dergelijk overkoepelend rationeel principe ten grondslag aan de wereld aan te nemen. En zelfs al zou ik daartoe bereid zijn (veel mensen nemen een dergelijk principe immers wel aan), dan nog volgt daaruit niet zo heel veel meer dan dat de wereld rationeel geordend zou zijn. Dat deze rationele ordening ook iets met menselijke rationaliteit te maken zou hebben (die vast ook wel weer zijn eigenaardigheden heeft, de menselijke rationaliteit is immers ook alleen maar ontwikkeld voor het menselijke overleven), lijkt mij intuïtief niet erg aannemelijk. En vanuit dat uitgangspunt zouden nog talloze stappen moeten volgen totdat je op iets komt wat op een Westers godsbeeld uitkomt. Bij elk van die stappen heb ik mijn gerede twijfels, dus als je dat allemaal optelt, lijkt de waarschijnlijkheid dat er ergens één van die twijfels gegrond is wel zo groot dat ik met geen goed fatsoen meer tegen mezelf zou kunnen verdedigen dat ik in God geloof. De waarschijnlijkheid is zelfs zo groot dat ik moeite heb te geloven dat er iemand is die kan kijken naar hoe de wereld in elkaar zit en op basis daarvan het bestaan van een God kan verdedigen. Om wat dan ook te geloven is altijd een 'leap of faith' nodig, maar als het gaat om geloven in God is de sprong wel erg groot (tenminste in mijn ervaring).
Is er een alternatief dan? Ik ben hierboven uitgegaan van een traditioneel Westers godsbeeld. Maar misschien kan ik ook uitgaan van een ander godsbeeld. Wat als God nou niet het overkoepelende rationele ordende principe zou zijn, maar gewoon iets wat de wanordelijke chaos van de wereld heeft gecreëerd of in ieder geval in stand houdt, bijvoorbeeld omdat hij dat gezellig of leuk vindt. In dat geval heb ik helemaal moeite om in te zien wat zo'n God nou helemaal toevoegt. Het lijkt mij gewoon niet meer dan één element in de chaos.
Maar dit is natuurlijk allemaal mijn persoonlijke wereldbeeld, dat zoals dat hoort met persoonlijke wereldbeelden nog volop in ontwikkeling is. Ik besef mij dat grote delen van mijn wereldbeeld door velen als vreemd of zelfs als onzin ervaren zullen worden. Dat is hun goed recht. Ik voel me namelijk niet op alle punten volledig overtuigd van mijn zaak. Eigenlijk denk ik er ook niet zoveel over na, maar het afgelopen uur was even een uitzondering. Zelfs als ik heel hard probeer, heb ik echt moeite me voor te stellen dat God bestaat. Maar in dat kleine momentje dat ik mij dat toch even kan voorstellen, neemt Hij mij niet kwalijk dat ik niet in Hem geloof. Dat is dan ook weer mooi meegenomen.
Abonneren op:
Posts (Atom)
